Waarom gemeenten kansen laten liggen in sturing op ruimtelijke kwaliteit

Omgevingsprogramma’s bieden gemeenten veel vrijheid. Maar zonder scherpe keuzes leidt die vrijheid al snel tot abstracte documenten zonder sturingskracht. Terwijl daar júist de kracht van een goed opgesteld programma ligt. De uitdaging is niet het schrijven van een programma, maar het ontwikkelen van een samenhangend instrumentarium.

Van visie naar uitvoering

Initiatieven worden nog vaak ad hoc ontwikkeld en beoordeeld. De rode draad vanuit de Omgevingsvisie is vaak abstract. Prioriteiten zijn niet expliciet gemaakt en de vertaling naar concrete acties of regels richting het Omgevingsplan blijkt complex. Het gevolg: vertraging, discussie en gemiste kansen om daadwerkelijk te sturen op ruimtelijke kwaliteit.

Juist hier kan het omgevingsprogramma het verschil maken. Toch blijft die potentie in veel gemeenten onbenut.

Vormvrijheid zonder richting

De kracht van het omgevingsprogramma, de vormvrijheid, is tegelijkertijd de grootste valkuil. Zonder heldere doelstelling met daarbij duidelijke keuzes ontstaat het risico dat programma’s:

• te abstract blijven (er worden geen ‘maatregelen’ omschreven)
• losstaan van uitvoering en vergunningverlening
• onvoldoende doorwerken in het Omgevingsplan
• niet worden gezien als een ‘dynamisch’ sturingsinstrument, maar als een ‘passief’ beleidsdocument

Veel gemeenten zoeken daarom naar antwoorden op vragen als:

• hoe werkt een Omgevingsprogramma?
• hoe stel je een omgevingsprogramma op dat wél werkt?
• hoe vertaal je ambities naar concrete doelen, maatregelen en kwaliteitseisen?
• hoe zorg je dat het programma doorwerkt in het beleidshuis?

Zonder die vertaalslag blijft het programma een ‘passief’ beleidsdocument, zonder dat de daadwerkelijke potentie wordt benut.

Van ambitie naar concrete sturing

Juist hier ligt onze kracht: wij maken van het omgevingsprogramma een concreet sturingsinstrument. Niet door méér beleid toe te voegen, maar door bestaande ambities te vertalen naar heldere keuzes. Daarmee kom je tot concrete doelstellingen, die de basis zijn voor toepasbare kwaliteitseisen en maatregelen voor de praktijk. We werken daarbij in drie samenhangende stappen.

1. Van ambitie naar gebiedsgerichte keuzes

We starten bij de Omgevingsvisie. Daarin brengen we focus aan. Niet alles kan overal. Daarom maken we expliciet:

• waar welke ontwikkeling gewenst is (en wat minder wenselijk is)
• welke kwaliteit leidend is
• waar prioriteiten liggen

Dit helpt gemeenten om van brede ambities te komen tot concrete, gebiedsgerichte keuzes.

2. Van doelen naar ontwikkelprincipes

Een veelgehoorde uitdaging is hoe je abstract beleid vertaalt naar iets bruikbaars. Wij werken daarom met:

• kwaliteitsdoelen (wat willen we bereiken?)
• ontwikkelprincipes (hoe ziet dat er ruimtelijk uit?)

Dit maken we meetbaar met toepasbare indicatoren, zodat monitoring en bijsturing mogelijk wordt. Hiermee verschuift de focus van: “voldoet het aan de regels?” naar: “draagt dit bij aan onze doelen?”

3. Van programma naar besluitvorming

De grootste meerwaarde ontstaat wanneer het omgevingsprogramma daadwerkelijk doorwerking krijgt in de praktijk. Daarom zorgen wij voor een directe koppeling met:

• het Omgevingsplan (juridische doorwerking en regels)
• vergunningverlening (heldere beoordelingskaders)
• organiseren van passende participatiemomenten. Voor ons gaat dit niet alleen over het ophalen van lokale kennis, maar ook over vertrouwen, zeggenschap en lokaal draagvlak te organiseren (‘de zachte kant’)
• monitoring en evaluatie (cyclisch werken en bijsturen, op het Omgevingsprogramma zelf en richting andere Omgevingsprogramma’s én Omgevingswet)

Zo wordt het programma een actief sturingsinstrument in plaats van een statisch document.

Wat levert onze aanpak op:

• duidelijkheid: heldere keuzes en effectieve doelrealisatie
• consistentie: eenduidige beoordeling van initiatieven, in lijn met overig beleid
• snelheid: minder discussie in procedures
• kwaliteit: gerichte sturing op de kwaliteit van de leefomgeving
• flexibiliteit: ruimte om bij te sturen op basis van indicatoren en monitoring

Het omgevingsprogramma wordt daarmee de schakel die de Omgevingsvisie verbindt met de dagelijkse praktijk.

Binnen één gesprek inzicht waar het schuurt

Benieuwd waar uw gemeente staat en welke rol een omgevingsprogramma daarin kan spelen? Wij gaan graag in gesprek om:

• scherp te krijgen waar het nu schuurt
• kansen voor meer sturing en samenhang te verkennen
• te laten zien hoe dit concreet toepasbaar wordt in uw praktijk

Plan een gratis scan en ontvang direct toepasbare inzichten voor jouw gemeente. Wilt u liever contact over één concreet Omgevingsprogramma? We delen graag een voorbeeldopbouw. Neem vrijblijvend contact met ons op.

Wat is een omgevingsprogramma?

Een omgevingsprogramma is het instrument waarmee een gemeente ambities uit de Omgevingsvisie vertaalt naar concrete keuzes, uitvoeringsstrategie en sturing in de praktijk. Het vormt de schakel tussen de Omgevingsvisie (wat willen we?) en het Omgevingsplan (wat is juridisch toegestaan?). Maar belangrijker: een goed omgevingsprogramma is geen beleidsdocument, maar een sturingsinstrument.

Het maakt expliciet:

• welke kwaliteit de gemeente wil bereiken
• waar welke ontwikkelingen gewenst zijn
• en hoe initiatieven daaraan moeten bijdragen

Dit gebeurt door te werken met:

• gebiedsambities
• kwaliteitsdoelen en ontwikkelprincipes

In samenhang met het Omgevingsplan zorgt het programma ervoor dat ambities niet alleen richting geven, maar ook daadwerkelijk doorwerken in besluitvorming, vergunningverlening en uitvoering.

Originele bron: movares